ई-पीक पाहणी कशी करायची? खरीप हंगामातील पिकांची ई-पीक पाहणी कधी करावी? कोणते फोटो काढायचे आणि मोबाईलवरून पीक नोंदणी कशी करायची? याबाबत शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची माहिती या लेखात जाणून घेऊया.
शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतातील पिकांची ई-पीक पाहणी (e-Pik Pahani) वेळेत पूर्ण करणे महत्त्वाचे आहे. ई-पीक पाहणीद्वारे शेतातील पिकांची नोंद फोटो आणि GPS लोकेशनसह डिजिटल पद्धतीने केली जाते. या नोंदीचा उपयोग विविध शासकीय योजना, पीक विमा, नैसर्गिक आपत्तीमधील मदत, पीक कर्ज आणि इतर कृषीविषयक कामांसाठी होऊ शकतो. महाराष्ट्र शासनाच्या भूमी अभिलेख विभागानेही ई-पीक पाहणी नोंद न केल्यास काही योजनांच्या लाभावर परिणाम होऊ शकतो, असे स्पष्ट केले आहे.
खरीप पिकांची ई-पीक पाहणी लवकर करा
खरीप हंगामातील हंगामी पिकांची कापणी करण्यापूर्वी ई-पीक पाहणी करून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. शेतात पीक उभे असताना त्याची योग्य नोंद आणि आवश्यक फोटो घेणे सोपे जाते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी पीक काढणीला सुरुवात करण्यापूर्वी आपल्या शेतातील खरीप पिकांची ई-पीक पाहणी पूर्ण करून घेणे योग्य ठरेल.
विशेषतः यावर्षी पाऊस, पिकांचे नुकसान किंवा नैसर्गिक आपत्तीची परिस्थिती निर्माण झाल्यास भविष्यात शासनाकडून नुकसानभरपाई किंवा मदत जाहीर झाल्यास शेतातील पिकाची अधिकृत नोंद असणे महत्त्वाचे ठरू शकते. त्यामुळे नुकसानभरपाईची आवश्यकता निर्माण झाल्यानंतर घाई करण्यापेक्षा पीक उभे असतानाच ई-पीक पाहणी करून घेणे शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरू शकते.
महत्त्वाचे: दुष्काळ किंवा नैसर्गिक आपत्तीबाबत शासनाचा अंतिम निर्णय संबंधित परिस्थिती आणि अधिकृत आदेशानुसार घेतला जातो. त्यामुळे केवळ शक्यता म्हणून दुष्काळ जाहीर झाल्याचे समजू नये. मात्र संभाव्य नुकसानभरपाई किंवा मदतीच्या दृष्टीने आपल्या पिकाची ई-पीक पाहणी वेळेत करून ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
टीप: खरीप ई-पीक पाहणीच्या अंतिम तारखेबाबत आपल्या जिल्ह्यातील महसूल विभागाच्या ताज्या सूचनेनुसार कार्यवाही करा. अधिकृत माहितीनुसार पीक पाहणीचा कालावधी हंगामानुसार निश्चित केला जातो.
ई-पीक पाहणी म्हणजे काय?
ई-पीक पाहणी म्हणजे शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतात घेतलेल्या पिकांची माहिती मोबाईल ॲपच्या माध्यमातून डिजिटल पद्धतीने नोंदविण्याची प्रक्रिया आहे. शेतकरी स्वतः मोबाईलवरून शेतातील पिकाची माहिती भरू शकतो आणि पिकाचे फोटो तसेच GPS लोकेशनच्या आधारे पीक नोंदणी करू शकतो.
महाराष्ट्रात आता ई-पीक पाहणी DCS (Digital Crop Survey) प्रणालीद्वारे पीक पाहणी केली जाते. या प्रणालीमध्ये प्रत्यक्ष शेतातील पिकाची माहिती फोटो आणि GPS लोकेशनसह नोंदवली जाते.
ई-पीक पाहणी का करावी?
ई-पीक पाहणीमध्ये नोंदवलेली पीक माहिती शेतकऱ्यांसाठी अनेक शासकीय कामांमध्ये उपयोगी ठरू शकते. अधिकृत माहितीनुसार ई-पीक पाहणीची नोंद पीक विमा, नैसर्गिक आपत्तीमधील मदत, किमान आधारभूत किंमत (MSP), पीक कर्ज आणि इतर कृषी योजनांशी संबंधित कामांसाठी महत्त्वाची आहे.
हंगामी खरीप पिकांची कापणीपूर्वी ई-पीक पाहणी करा
खरीप हंगामातील सोयाबीन, कापूस, तूर, मूग, उडीद, मका, भुईमूग आणि इतर हंगामी पिकांची कापणी सुरू करण्यापूर्वी ई-पीक पाहणी करून घेणे शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे आहे.
पीक काढून टाकल्यानंतर शेतात प्रत्यक्ष उभे पीक उपलब्ध नसल्यामुळे पीक पाहणी करताना अडचण येऊ शकते. त्यामुळे पीक शेतात उभे असतानाच त्याचे फोटो घेऊन ई-पीक पाहणी पूर्ण करून घ्या.
ई-पीक पाहणी करण्यासाठी ई-पीक पाहणी DCS ॲप डाउनलोड करा
ई-पीक पाहणी करण्यासाठी मोबाईलमध्ये E-Peek Pahani (DCS) ॲप आवश्यक आहे. हे ॲप Google Play Store वर उपलब्ध आहे.
ई-पीक पाहणी कशी करायची?
स्टेप 1: सर्वप्रथम मोबाईलमध्ये E-Peek Pahani (DCS) ॲप उघडा.
स्टेप 2: आपला महसूल विभाग निवडा आणि शेतकरी म्हणून लॉगिन करण्याचा पर्याय निवडा.
स्टेप 3: आपला मोबाईल नंबर टाका. मोबाईलवर आलेला OTP टाकून लॉगिन/नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण करा.
स्टेप 4: आपल्या खात्याची आणि शेताची माहिती निवडा. त्यानंतर संबंधित खाता क्रमांक आणि भूमापन क्रमांक (गट नंबर) निवडा.
स्टेप 5: योग्य हंगाम म्हणजे खरीप निवडा आणि आपल्या शेतात घेतलेल्या पिकाची माहिती भरा.
स्टेप 6: पीक सिंचित आहे की जिरायत/कोरडवाहू आहे, याची योग्य माहिती निवडा. त्यानंतर पिकाची लागवड आणि इतर आवश्यक माहिती भरा.
स्टेप 7: शेतातील पिकाचे दोन फोटो वेगवेगळ्या अँगलने काढणे आवश्यक आहे. फोटो घेताना GPS लोकेशन सुरू असणे आवश्यक आहे.
स्टेप 8: सर्व माहिती तपासल्यानंतर स्वयंघोषणेला संमती देऊन ई-पीक पाहणी Submit/Upload करा.
ई-पीक पाहणी करताना दोन फोटो घेणे आवश्यक
अधिकृत माहितीनुसार पीक पाहणी करताना पिकांचे दोन फोटो घेणे बंधनकारक आहे. तसेच गटाच्या हद्दीपासून २० मीटरच्या आत पिकांचे फोटो घेऊन अपलोड करण्याची अट नमूद करण्यात आली आहे.
ई-पीक पाहणी केल्यानंतर काय करावे?
ई-पीक पाहणी पूर्ण करून ती अपलोड केल्यानंतर आपल्या नोंदीमध्ये पीक, क्षेत्रफळ आणि इतर माहिती योग्य आहे का हे तपासा. पीक पाहणीमध्ये काही चूक झाल्यास अधिकृत माहितीनुसार अपलोड केल्यानंतर ४८ तासांच्या आत काही दुरुस्ती करता येऊ शकते. हंगाम सुरू असताना मंडळ अधिकारी स्तरावरूनही आवश्यक दुरुस्तीची प्रक्रिया होऊ शकते.
ई-पीक पाहणी न केल्यास काय होऊ शकते?
ई-पीक पाहणीची नोंद उपलब्ध नसल्यास काही शासकीय योजना आणि कृषीविषयक लाभ घेताना अडचण निर्माण होऊ शकते. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार पीक विमा, नैसर्गिक आपत्ती, MSP अंतर्गत पीक नोंद, पीक कर्ज आणि इतर योजनांसाठी ई-पीक पाहणीची नोंद महत्त्वाची आहे.
नुकसानभरपाईसाठी ई-पीक पाहणी का महत्त्वाची?
नैसर्गिक आपत्ती, अतिवृष्टी, दुष्काळ किंवा इतर कारणांमुळे पिकांचे नुकसान झाल्यास शासनाकडून मदत किंवा नुकसानभरपाई जाहीर केली जाऊ शकते. अशा परिस्थितीत शेतातील पिकाची अधिकृत नोंद असणे महत्त्वाचे ठरू शकते.
त्यामुळे “नुकसान झाल्यानंतर ई-पीक पाहणी करू” असे न करता पीक शेतात उभे असतानाच ई-पीक पाहणी पूर्ण करून ठेवणे योग्य आहे. विशेषतः खरीप हंगामातील हंगामी पिकांची कापणी सुरू करण्यापूर्वी ही प्रक्रिया पूर्ण करून घ्यावी.
ई-पीक पाहणी करताना महत्त्वाच्या गोष्टी
ई-पीक पाहणी करताना मोबाईलमध्ये GPS आणि इंटरनेट सुरू ठेवा. योग्य गट नंबर आणि योग्य पीक निवडा. पिकाचे दोन फोटो स्पष्टपणे काढा. पीक शेतात उभे असतानाच पाहणी पूर्ण करा आणि माहिती Submit केल्यानंतर नोंद योग्य झाली आहे का ते तपासा.
जर पीक पाहणी करताना तांत्रिक अडचण आली तर ॲपमधील Help पर्यायाचा वापर करता येतो. अधिकृत माहितीनुसार ई-पीक पाहणी DCS मदत कक्षाचा क्रमांक ०२०-२५७१२७१२ आहे.
ई-पीक पाहणी ॲप पुन्हा डाउनलोड करा
शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे?
खरीप हंगामातील पीक शेतात उभे असेल तर ई-पीक पाहणी करण्यास उशीर करू नका. पिकांची कापणी करण्यापूर्वी फोटो आणि GPS लोकेशनसह पीक नोंदणी पूर्ण करून ठेवणे महत्त्वाचे आहे. भविष्यात नैसर्गिक आपत्ती किंवा पिकांच्या नुकसानीमुळे शासनाकडून मदत जाहीर झाल्यास अधिकृत पीक नोंद उपयोगी ठरू शकते.
त्यामुळे शेतकऱ्यांनी शेवटच्या तारखेची वाट न पाहता शक्य तितक्या लवकर ई-पीक पाहणी पूर्ण करून घ्यावी.
