मित्रांनो, महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी ई-पीक पाहणी ही अत्यंत महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. शेतात कोणते पीक घेतले आहे, त्याची नोंद डिजिटल पद्धतीने शासनाच्या यंत्रणेत केली जाते. सध्या ई-पीक पाहणीसोबत Digital Crop Survey (DCS) प्रणालीचा वापर केला जात आहे. या नोंदीचा उपयोग पीक विमा, पीक कर्ज, नैसर्गिक आपत्तीमधील नुकसानभरपाई, किमान आधारभूत किंमत म्हणजेच MSP आणि इतर कृषी योजनांसाठी होऊ शकतो.
मात्र प्रत्यक्षात अनेकदा शेतकऱ्यांच्या शेतात सोयाबीन असताना नोंद तूर अशी होते, पिकाऐवजी पडीक क्षेत्र दाखवले जाते किंवा एखाद्या गटातील काही क्षेत्राची नोंद राहून जाते. अशावेळी शेतकऱ्यांनी घाबरून जाण्याची गरज नाही. चुकीची पीक नोंद दुरुस्त करण्यासाठी शासनाने प्रक्रिया उपलब्ध करून दिली आहे.
ई-पीक पाहणी म्हणजे नेमके काय?
पूर्वी शेतातील उभ्या पिकांची नोंद पारंपरिक पद्धतीने केली जात होती. त्यानंतर शेतकऱ्यांना स्वतःच्या मोबाईलवरून पिकांची नोंद करता यावी यासाठी ई-पीक पाहणी प्रणाली सुरू करण्यात आली. पुढे या प्रणालीमध्ये सुधारणा करून Digital Crop Survey म्हणजे DCS विकसित करण्यात आला.
या प्रणालीमध्ये शेतातील पिकाची माहिती, फोटो आणि GPS लोकेशनच्या माध्यमातून नोंदवली जाते. त्यामुळे प्रत्यक्ष शेतातील पीक आणि महसूल नोंदी यांच्यात अधिक अचूकता आणण्याचा प्रयत्न केला जातो. महाराष्ट्रात रब्बी 2024 पासून DCS प्रणालीद्वारे पीक पाहणी करण्यात येत आहे.
खरीप 2026 मध्ये नोंद चुकली तर काय करायचे?
समजा तुमच्या शेतात सोयाबीनचे पीक आहे; मात्र ई-पीक पाहणीमध्ये तूर किंवा दुसरे पीक नोंदवले गेले. अशावेळी सर्वप्रथम नोंद नेमकी कुठे आणि कशी झाली आहे हे तपासा.
शेतकऱ्याने स्वतः पीक पाहणी अपलोड केली असेल आणि त्यामध्ये चूक झाली असेल, तर अधिकृत FAQ नुसार पीकपेरा अपलोड केल्यानंतर 48 तासांच्या आत दुरुस्ती करता येते. त्यामुळे नोंद केल्यानंतर काही दिवसांनी तपासण्याऐवजी शक्य तितक्या लवकर पीक नोंद तपासणे महत्त्वाचे आहे.
म्हणूनच मित्रांनो, पीक पाहणी केल्यानंतर आपल्या मोबाईलमध्ये नोंद योग्य झाली आहे का, कोणते पीक दाखवले आहे आणि क्षेत्रफळ योग्य आहे का, याची खात्री करा.
सहाय्यकाने पीक पाहणी केली असेल तर?
काही परिस्थितीत शेतकऱ्यांकडून पीक पाहणी न झाल्यास सहाय्यक स्तरावरून पीक नोंदणी केली जाते. अशावेळी सहाय्यकाने केलेल्या नोंदीमध्येही चूक होण्याची शक्यता असते.
उदाहरणार्थ,
- सोयाबीनऐवजी तूर नोंदवणे
- कापूसऐवजी पडीक क्षेत्र दाखवणे
- प्रत्यक्ष क्षेत्रापेक्षा वेगळे क्षेत्र नोंदवणे
- एखाद्या भागातील पीक नोंदवणे राहून जाणे
अशी चूक दिसल्यास संबंधित महसूल अधिकाऱ्यांशी संपर्क करणे महत्त्वाचे आहे.
तलाठी आणि मंडळ अधिकाऱ्यांची भूमिका काय?
ई-पीक पाहणीची नोंद ही केवळ मोबाईलमध्ये दिसणारी माहिती नसून तिचा संबंध महसूल नोंदींशी असतो. त्यामुळे चुकीची नोंद असल्यास स्थानिक महसूल यंत्रणेकडे दुरुस्तीची प्रक्रिया करता येते.
महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, गाव नमुना 12 वर प्रतिबिंबित झालेली ई-पीक पाहणी नोंद हंगाम सुरू असताना मंडळ अधिकारी स्तरावरून दुरुस्त करता येते. विशेष म्हणजे ही दुरुस्ती संबंधित हंगामातच करून घेणे आवश्यक आहे. हंगाम संपल्यानंतर अशा दुरुस्तीला परवानगी दिली जाणार नाही, अशी अधिकृत सूचना आहे.
त्यामुळे चूक लक्षात आल्यानंतर “नंतर पाहू” असे म्हणत वेळ घालवू नका. संबंधित तलाठी किंवा मंडळ अधिकारी कार्यालयाशी तातडीने संपर्क साधणे योग्य ठरेल.
शेतकऱ्यांनी कोणती काळजी घ्यावी?
पीक पाहणी करताना किंवा नोंद तपासताना खालील बाबी विशेषतः पाहा:
- आपल्या गट क्रमांकाची नोंद योग्य आहे का ते तपासा.
- प्रत्यक्ष शेतात असलेले पीकच नोंदवले आहे का ते पाहा.
- पिकाचे क्षेत्रफळ शक्य तितके अचूक आहे का ते तपासा.
- पडीक क्षेत्र दाखवले असल्यास प्रत्यक्षात पीक आहे का ते तपासा.
- पीक पाहणीचा फोटो आणि GPS आधारित नोंद योग्य आहे का याकडे लक्ष द्या.
- चूक आढळल्यास 48 तासांची दुरुस्तीची संधी असल्यास त्याचा त्वरित वापर करा.
- नोंद 7/12 वर प्रतिबिंबित झाली असेल तर हंगाम सुरू असतानाच मंडळ अधिकारी स्तरावर दुरुस्ती करून घ्या.
अधिकृत माहितीनुसार, संपूर्ण गटाची पीक पाहणी करणे आवश्यक असते. गटातील अगदी एक आर क्षेत्र जरी शिल्लक राहिले तरी सहाय्यकाची पीक पाहणी अपलोड होण्यात अडचण येऊ शकते.
ई-पीक पाहणीची नोंद का महत्त्वाची आहे?
मित्रांनो, ई-पीक पाहणी केवळ सातबारा अपडेट करण्यापुरती मर्यादित नाही. शासनाच्या माहितीनुसार पीक नोंदीचा उपयोग पीक विमा, पीक कर्ज, नैसर्गिक आपत्तीमधील मदत, MSP अंतर्गत पिकांची नोंद आणि AgriStack संबंधित योजनांमध्ये होऊ शकतो.
त्यामुळे शेतात प्रत्यक्ष घेतलेल्या पिकाची योग्य नोंद होणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. विशेषतः अतिवृष्टी, पूर, दुष्काळ किंवा इतर नैसर्गिक आपत्तीच्या परिस्थितीत पीक नोंद उपलब्ध असणे महत्त्वाचे ठरू शकते.
मदतीसाठी कुठे संपर्क करायचा?
ई-पीक पाहणी किंवा DCS संदर्भात अडचण असल्यास स्थानिक तलाठी, मंडळ अधिकारी किंवा संबंधित महसूल कार्यालयाशी संपर्क साधता येतो. महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाने ई-पीक पाहणीसाठी मदत कक्षाची वेळ सकाळी 9:45 ते संध्याकाळी 6:15 अशी दिली आहे. धाराशिव जिल्हा प्रशासनाच्या अधिकृत माहितीत राज्यस्तरीय मदत कक्षाचा क्रमांक 020-25712712 देण्यात आला आहे.
शेतकऱ्यांनी अधिकृत DCS MH E-Peek Pahani प्रणालीतील माहितीवरच विश्वास ठेवावा आणि सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या अपुऱ्या किंवा चुकीच्या माहितीनुसार निर्णय घेण्याऐवजी संबंधित महसूल अधिकाऱ्यांकडून खात्री करून घ्यावी.
