महाराष्ट्रातील हवामान दिवसेंदिवस अधिकच अनिश्चित होत चालले आहे. विशेषतः मार्च महिन्यात अवकाळी पाऊस, गारपीट आणि जोरदार वाऱ्यामुळे शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होत असल्याची उदाहरणे मागील काही वर्षांत वारंवार दिसून आली आहेत. अशा परिस्थितीत हवामान अभ्यासक पंजाबराव डख यांनी १६ ते २७ मार्च या कालावधीसाठी महत्त्वाचा हवामान अंदाज जाहीर केला असून राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी एक प्रकारचा Emergency Alert दिला आहे.
त्यांच्या मते या कालावधीत राज्यात दोन टप्प्यांमध्ये अवकाळी पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. विशेषतः रब्बी हंगामातील पिके सध्या काढणीच्या टप्प्यात असल्यामुळे शेतकऱ्यांनी अत्यंत सावध राहणे गरजेचे आहे. गहू, हरभरा, मका, कांदा यांसारखी पिके शेतात उभी असल्याने अचानक पाऊस आल्यास मोठे आर्थिक नुकसान होऊ शकते.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा सल्ला
पंजाबराव डख यांनी राज्यातील शेतकऱ्यांना १७ मार्चपूर्वी काढणीला आलेली पिके सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याचा सल्ला दिला आहे. ज्या शेतकऱ्यांची पिके काढणीस तयार आहेत त्यांनी शक्य तितक्या लवकर काढणी करून ती ताडपत्री किंवा इतर साधनांनी झाकून ठेवावीत. योग्य वेळी घेतलेली ही खबरदारी भविष्यात होणारे मोठे नुकसान टाळू शकते.
उत्तर महाराष्ट्र, धुळे, नंदुरबार, जळगाव आणि नाशिक जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांना विशेष सतर्क राहण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. या भागात अवकाळी पावसाची शक्यता अधिक असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
| प्रदेश | संभाव्य जिल्हे | पावसाचा अंदाज |
|---|---|---|
| विदर्भ | नागपूर, वर्धा, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर | रिमझिम ते मध्यम पाऊस |
| मराठवाडा | नांदेड, लातूर, परभणी, हिंगोली | काही ठिकाणी पाऊस व जोरदार वारा |
| उत्तर महाराष्ट्र | धुळे, नंदुरबार, जळगाव, नाशिक | १८ ते २१ मार्च दरम्यान जोरदार पाऊस |
| पश्चिम महाराष्ट्र | सातारा, सांगली, कोल्हापूर, पुणे, अहमदनगर | ढगाळ वातावरण व हलका पाऊस |
पहिला टप्पा: १७ ते २१ मार्च पावसाची शक्यता
डख यांच्या अंदाजानुसार १७ मार्चच्या मध्यरात्रीपासून राज्यात काही भागांमध्ये अवकाळी पावसाला सुरुवात होण्याची शक्यता आहे. हा पाऊस मुख्यतः पूर्व महाराष्ट्र आणि विदर्भ भागातून सुरू होईल.
- विदर्भ आणि पूर्व महाराष्ट्र: नांदेड, लातूर, सोलापूर, नागपूर, वर्धा, चंद्रपूर, गोंदिया, भंडारा, यवतमाळ, वाशिम आणि अकोला या जिल्ह्यांमध्ये पावसाच्या सरी पडण्याची शक्यता आहे.
- उत्तर महाराष्ट्र आणि खान्देश: १८ ते २१ मार्च दरम्यान जोरदार पाऊस पडू शकतो.
- पश्चिम महाराष्ट्र: सातारा, सांगली, कोल्हापूर, पुणे आणि अहमदनगर भागात १८ ते २० मार्च दरम्यान ढगाळ वातावरण आणि हलका पाऊस होऊ शकतो.
- मराठवाडा: काही ठिकाणी रिमझिम पाऊस तर काही ठिकाणी जोरदार वाऱ्याचा अंदाज आहे.
दुसरा टप्पा: २४ ते २७ मार्च पुन्हा पावसाची शक्यता
पहिल्या टप्प्यानंतर काही दिवस वातावरणात थोडी उघडीप मिळू शकते. मात्र २४ ते २७ मार्च दरम्यान पुन्हा एकदा अवकाळी पावसाची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. या काळात विशेषतः मराठवाडा, उत्तर महाराष्ट्र आणि पश्चिम महाराष्ट्रात पावसाचे प्रमाण अधिक राहू शकते.
या दुसऱ्या टप्प्यात देखील शेतकऱ्यांनी आपल्या पिकांची काळजी घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. कारण या काळात जोरदार वारे आणि पावसामुळे उभ्या पिकांचे नुकसान होऊ शकते.
गारपिटीचा देखील धोका
या अवकाळी पावसासोबत काही भागांमध्ये गारपीट होण्याची शक्यता देखील वर्तवण्यात आली आहे. विशेषतः द्राक्ष, डाळिंब आणि आंबा यांसारख्या फळबागांना गारपिटीमुळे मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो. सध्या द्राक्षबागांमध्ये काढणी सुरू असल्यामुळे गारपीट झाल्यास शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होऊ शकते.
याशिवाय जोरदार वाऱ्यामुळे ज्वारी आणि गहू यांसारखी उभी पिके जमिनीवर पडण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी हवामानाचा अंदाज लक्षात घेऊन आवश्यक ती खबरदारी घ्यावी.
शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?
| पीक | संभाव्य धोका | घ्यायची खबरदारी |
|---|---|---|
| गहू | जोरदार वाऱ्यामुळे पीक आडवे पडणे | लवकर काढणी करून सुरक्षित ठिकाणी ठेवणे |
| हरभरा | पावसामुळे दाणे खराब होणे | काढणी करून ताडपत्रीने झाकणे |
| कांदा | ओलाव्यामुळे कुजणे | सुक्या ठिकाणी साठवणूक करणे |
| द्राक्ष / डाळिंब | गारपिटीमुळे मोठे नुकसान | संरक्षण जाळी व योग्य व्यवस्थापन |
- काढणीला आलेली पिके तातडीने काढून सुरक्षित ठिकाणी ठेवावीत.
- पिकांवर ताडपत्री किंवा प्लास्टिकचे आच्छादन करावे.
- फळबागांमध्ये गारपिटीपासून संरक्षणासाठी जाळी किंवा इतर उपाय करावेत.
- हवामानाचा दररोज अंदाज तपासत राहावा.
थोडक्यात सांगायचे झाले तर १६ ते २७ मार्च हा काळ महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असणार आहे. अवकाळी पाऊस, वारा आणि गारपिटीच्या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांनी गाफील न राहता वेळीच उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. योग्य वेळी घेतलेली काळजी शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान टाळू शकते.
