जमीन किंवा प्लॉट खरेदी करायचाय? बँक देईल पाहिजे तेवढं कर्ज! पहा संपूर्ण माहिती

आजकाल स्वतःच्या हक्काचं घर असावं, हे प्रत्येकाचं एक मोठं स्वप्न असतं, नाही का मित्रांनो? अनेकदा तयार घर किंवा फ्लॅट घेण्याऐवजी, काही लोक स्वतःची जमीन म्हणजे ‘प्लॉट’ (Plot) घेऊन त्यावर आपल्या आवडीनुसार घर बांधायला प्राधान्य देतात. पण मग प्रश्न पडतो की, जमीन खरेदी करण्यासाठी बँक खरंच कर्ज देते का? याचं उत्तर आहे, ‘हो’! जसं आपल्याला घरासाठी ‘होम लोन’ (Home Loan) मिळतं, त्याचप्रमाणे जमीन खरेदी करण्यासाठी ‘प्लॉट लोन’ (Plot Loan) उपलब्ध आहे. मात्र, याचे नियम आणि प्रक्रिया होम लोनपेक्षा थोडी वेगळी असते. आज आपण याच प्लॉट लोनबद्दल सविस्तर माहिती पाहणार आहोत, जेणेकरून तुमचं प्लॉट खरेदी करण्याचं स्वप्न सत्यात उतरू शकेल.

प्लॉट लोन म्हणजे काय?

मित्रांनो, जेव्हा तुम्ही फक्त जमीन खरेदी करण्यासाठी बँकेकडून कर्ज घेता, तेव्हा त्याला तांत्रिक भाषेत ‘प्लॉट लोन’ किंवा ‘लँड लोन’ म्हणतात. बँक हे कर्ज प्रामुख्याने अशा जमिनीसाठी देते, ज्यावर तुम्ही भविष्यात घर बांधणार आहात. एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवा, बँका सहसा फक्त गुंतवणुकीच्या उद्देशाने खरेदी केलेल्या जमिनीसाठी कर्ज देण्यास टाळाटाळ करतात. त्यामुळे, जर तुमचा हेतू भविष्यात त्यावर घर बांधण्याचा असेल, तर कर्ज मिळण्याची शक्यता जास्त असते.

कोणत्या जमिनीसाठी प्लॉट लोन मिळते आणि कोणत्या नाही?

सर्वच प्रकारच्या जमिनींवर कर्ज मिळत नाही, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. कर्ज मिळवण्यासाठी खालील अटी पूर्ण होणे आवश्यक आहे:

• रहिवाशी प्लॉट (Residential Plot): तुम्ही खरेदी करू इच्छित असलेली जमीन रहिवासी क्षेत्रात असावी. म्हणजेच, ती घर बांधण्यासाठी योग्य आणि मंजूर असावी.
• प्राधिकरणाची मंजुरी: जमीन महानगरपालिका, नगर परिषद किंवा विकास प्राधिकरणाकडून (उदा. CIDCO, MHADA, NIT) अधिकृतपणे मंजूर असावी. अनधिकृत प्लॉटवर कर्ज मिळणं खूप कठीण असतं.
• Clear Title: जमिनीचे कागदपत्रे कायदेशीररीत्या स्पष्ट आणि वादमुक्त (Legal and Clear) असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. कोणताही कायदेशीर पेच किंवा वाद असल्यास बँक कर्ज देणार नाही.

याउलट, खालील प्रकारच्या जमिनींवर सहसा कर्ज मिळत नाही:

• शेतजमीन (Agricultural Land).
• गुंठेवारी किंवा अनधिकृत लेआउटमधील जमीन.
• वादग्रस्त जमीन (Disputed Property).

प्लॉट लोन मिळवण्याची संपूर्ण प्रक्रिया

प्लॉट लोन मिळवण्यासाठी काही सोप्या पायऱ्या आहेत, ज्यांचे पालन केल्यास तुमचं काम सोपं होईल:

1. पात्रता तपासा (Eligibility Check): सर्वात आधी बँक तुमचं उत्पन्न, नोकरी/व्यवसायाचं स्वरूप, तुमचा ‘CIBIL Score’ आणि आधीची कर्जं पाहून तुमची कर्ज मिळवण्याची पात्रता ठरवते. तुमचा CIBIL Score चांगला असणं खूप गरजेचं आहे.
2. प्लॉटची निवड: तुम्ही निवडलेला प्लॉट वर नमूद केलेल्या बँकांच्या नियमांत बसतो का, हे तपासा. जमिनीचे कागदपत्रे आधीच तपासून घ्या.
3. अर्ज सादर करणे: तुम्ही ऑनलाइन किंवा बँकेच्या शाखेत प्रत्यक्ष जाऊन प्लॉट लोनसाठी अर्ज करू शकता.
4. कागदपत्रे जमा करणे: यामध्ये तुमच्या ओळखीचा आणि पत्त्याचा पुरावा (केवायसी – आधार, पॅन), उत्पन्नाचा पुरावा (Salary Slips/ITR) आणि जमिनीचे सातबारा, नकाशा यांसारखी आवश्यक कागदपत्रे लागतात.
5. व्हेरिफिकेशन (Verification): बँक तुमच्या आर्थिक स्थितीची आणि जमिनीच्या कागदपत्रांची कायदेशीर व तांत्रिक तपासणी करते. यात खूप बारकाईने पडताळणी केली जाते.
6. कर्ज मंजुरी (Loan Sanction): सर्व काही योग्य आढळल्यास बँक तुमचं कर्ज मंजूर करते आणि तुम्हाला ‘सॅंक्शन लेटर’ (Sanction Letter) देते. यात कर्जाची रक्कम, व्याजदर आणि अटी नमूद असतात.
7. कर्ज वितरण (Disbursement): जमिनीच्या खरेदी-विक्रीची नोंदणी झाल्यावर, बँक थेट जमीन विक्री करणाऱ्याच्या खात्यात कर्जाची रक्कम जमा करते.

होम लोन आणि प्लॉट लोनमधील मुख्य फरक

प्लॉट लोन आणि होम लोन यात काही महत्त्वाचे फरक आहेत, जे तुम्हाला माहिती असणे आवश्यक आहे:

• कर्जाचे प्रमाण (Loan to Value – LTV): होम लोनमध्ये तुम्हाला घराच्या किमतीच्या 80% ते 90% पर्यंत कर्ज मिळते. मात्र, प्लॉट लोनमध्ये हे प्रमाण कमी असते, साधारणतः जमिनीच्या किमतीच्या 50% ते 70% पर्यंतच कर्ज मिळते.
• व्याजदर: प्लॉट लोनचा व्याजदर हा होम लोनपेक्षा साधारण 0.5% ते 1% जास्त असतो.
• कालावधी (Tenure): होम लोनचा कालावधी 20 ते 30 वर्षांपर्यंत असतो, ज्यामुळे मासिक हप्ता कमी होतो. याउलट, प्लॉट लोनचा कालावधी 10 ते 15 वर्षांपर्यंत मर्यादित असतो, त्यामुळे तुमचा मासिक हप्ता थोडा जास्त येऊ शकतो.
• टॅक्स बेनिफिट (Tax Benefits): फक्त जमीन खरेदी केल्यास आयकर कायद्यानुसार प्राप्तिकर सवलत मिळत नाही. पण, जेव्हा तुम्ही त्या जमिनीवर घर बांधण्यासाठी कर्ज घेता, तेव्हा बांधकाम कर्जावर तुम्हाला कर सवलतीचा दावा करता येतो.

महत्त्वाच्या गोष्टी ज्याकडे दुर्लक्ष करू नका!

प्लॉट लोन घेताना काही खास गोष्टींकडे लक्ष देणे खूप महत्त्वाचे आहे, नाहीतर नंतर अडचणी येऊ शकतात:

• डाउन पेमेंट (Down Payment): जसं वर सांगितलं, बँका फक्त 60-70% रक्कम देतात. याचा अर्थ, तुम्हाला जमिनीच्या एकूण किमतीपैकी 30-40% रक्कम स्वतः जवळून उभी करावी लागेल. याला ‘डाउन पेमेंट’ म्हणतात.
• बांधकामाची अट: काही बँका आणि गृहनिर्माण संस्था (उदा. SBI आणि LIC Housing) या अटीवर कर्ज देतात की तुम्ही पुढील 2 ते 5 वर्षांत त्या जमिनीवर घराचे बांधकाम सुरू कराल. ही अट पूर्ण न केल्यास बँकेकडून समस्या निर्माण होऊ शकतात.
• कर सवलत (Tax Benefits): केवळ जमीन खरेदीवर तुम्हाला आयकर कलम 80C अंतर्गत कर सवलत मिळत नाही. पण, तुम्ही जर त्या जमिनीवर घर बांधण्यासाठी ‘कन्स्ट्रक्शन लोन’ घेतले, तर तुम्ही त्या कर्जावरील व्याजावर आणि मुद्दलवर कर सवलतीचा लाभ घेऊ शकता.

कर्ज न मिळाल्यास काय पर्याय आहेत?

समजा, जर तुमच्या जमिनीवर काही कारणास्तव प्लॉट लोन मिळत नसेल, तर काही लोक Personal Loan किंवा Gold Loan चा विचार करतात. वैयक्तिक कर्जाचा व्याजदर (साधारणतः 12% ते 18%) खूप जास्त असतो, ज्यामुळे तुमच्या खिशावर मोठा भार पडू शकतो. Gold Loan हा एक तात्पुरता पर्याय असू शकतो, पण त्याचाही व्याजदर सामान्यतः जास्त असतो आणि त्यात तुमचे सोने गहाण ठेवावे लागते. त्यामुळे, शक्य असल्यास प्लॉट लोन हाच सर्वात योग्य पर्याय आहे.

सारांश, जर तुम्हाला स्वतःचे घर बांधण्यासाठी योग्य जमीन शोधत असाल, तर ‘प्लॉट लोन’ हा एक उत्तम आर्थिक पर्याय आहे. मात्र, खरेदी करण्यापूर्वी जमिनीचे टायटल (Title) क्लिअर असल्याची आणि सर्व कागदपत्रे कायदेशीर असल्याची खात्री करा. तसेच, वेगवेगळ्या बँकांच्या व्याजदरांची आणि अटींची तुलना नक्की करा, जेणेकरून तुम्हाला सर्वात चांगल्या डीलचा फायदा मिळेल.