मित्रांनो, महाराष्ट्र राज्याच्या विकासाला नवी दिशा देणारा आणि गेली अनेक महिने चर्चेत असलेला ‘शक्तिपीठ महामार्ग’ प्रकल्प पुन्हा एकदा मोठ्या बदलांमुळे प्रकाशझोतात आला आहे. राज्य शासनाचा हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प आता एका नव्या अवतारात आपल्यासमोर येत आहे. नुकत्याच सुधारित करण्यात आलेल्या आराखड्यानुसार, या महामार्गाची लांबी तब्बल ८०२ किलोमीटरवरून वाढून ८५६ किलोमीटरपर्यंत पोहोचली आहे. म्हणजे, आता महामार्ग आणखी ५४ किलोमीटरने वाढणार आहे!
या बदललेल्या आराखड्यामुळे अनेक जिल्ह्यांतील नागरिकांमध्ये उत्सुकता आणि काही प्रमाणात चिंताही वाढली आहे. ‘माझा जिल्हा या मार्गावर आहे की नाही?’, ‘आमच्या भागातून महामार्ग जाणार का?’ असे अनेक प्रश्न आता प्रत्येकाच्या मनात घोळत आहेत. विशेष म्हणजे, या बदलांमुळे केवळ लांबीच वाढलेली नाही, तर काही नवीन जिल्ह्यांचा आणि परिसरांचा समावेश करण्यात आला आहे, तर काही ठिकाणी मार्ग बदलण्यात आले आहेत. चला, या सर्व बदलांची सविस्तर माहिती घेऊया.
महामार्गाच्या आराखड्यात मोठे बदल का झाले?
शक्तिपीठ महामार्गाच्या आराखड्यात वेळोवेळी बदल होण्यामागे अनेक कारणे आहेत. सुरुवातीला काही जिल्ह्यांमध्ये, विशेषतः सांगली, सोलापूर आणि कोल्हापूर जिल्ह्यातील नागरिक आणि शेतकऱ्यांनी या महामार्गाला तीव्र विरोध दर्शवला होता. ‘भूसंपादन’ (land acquisition) प्रक्रियेला आणि त्यामुळे शेतजमिनी जाण्याला त्यांचा विरोध होता. या विरोधाची दखल घेत, महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळाने (MSRDC) काही भागांतील मार्गात बदल केले. तसेच, नांदेड जिल्ह्यातील विरोधामुळे सुमारे १०० किलोमीटरचा मार्ग बदलण्यात आल्याचेही प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे. जनतेचा सहभाग आणि त्यांच्या हरकती-सूचना यावर विचार करूनच हे बदल करण्यात आले आहेत, असे MSRDC च्या व्यवस्थापकीय संचालक अनिलकुमार गायकवाड यांनी सांगितले.
आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, ज्या कोल्हापूर जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी यापूर्वी महामार्गाला विरोध केला होता, त्याच भागातील काही शेतकऱ्यांनी आता प्रशासनाकडे निवेदनाद्वारे हा महामार्ग आपल्या भागातून न्यावा अशी मागणी केली आहे. विकासाचे फायदे लक्षात आल्यावर जनतेचा दृष्टिकोन कसा बदलू शकतो, याचे हे एक उत्तम उदाहरण आहे. नव्या आराखड्यात सातारा जिल्हा आणि कोल्हापूर जिल्ह्यातील चंदगड परिसराचा समावेश करण्यात आला आहे. चंदगड परिसर हा महाबळेश्वरप्रमाणे थंड हवामानासाठी ओळखला जातो आणि या महामार्गामुळे येथील पर्यटन विकासाला मोठी चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
भूसंपादन प्रक्रिया आणि मोबदला
कोणत्याही मोठ्या प्रकल्पासाठी भूसंपादन हा एक महत्त्वाचा टप्पा असतो. शक्तिपीठ महामार्गाच्या सुधारित आराखड्याची अधिसूचना आता काढण्यात आली आहे. यानंतर, भूसंपादनासाठीची १२/२ अधिसूचना लवकरच जारी केली जाईल. या अधिसूचनेनंतर बदललेल्या मार्गातील गावांची संयुक्त मोजणी प्रक्रिया सुरू होईल. शेतकऱ्यांच्या दृष्टीने सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे त्यांना मिळणारा मोबदला (compensation). सरकारने ‘समृद्धी महामार्गा’च्या धर्तीवरच शेतकऱ्यांना मोबदला देण्याची तयारी दर्शवली आहे.
समृद्धी महामार्गावर शेतकऱ्यांना त्यांच्या जमिनीसाठी चांगला मोबदला मिळाला होता, त्यामुळे शक्तिपीठ महामार्गातील शेतकऱ्यांनाही योग्य आणि वाढीव मोबदला मिळण्याची शक्यता आहे. यामुळे भूसंपादन प्रक्रिया अधिक सुलभ होईल अशी अपेक्षा आहे, आणि प्रकल्पाची गतीही वाढेल. हा ‘financial support’ शेतकऱ्यांना आर्थिक स्थैर्य देईल अशी आशा आहे.
कोणत्या जिल्ह्यांना जोडणार हा महामार्ग?
शक्तिपीठ महामार्ग हा महाराष्ट्रातील विकासाची एक नवी नस ठरणार आहे. हा महामार्ग महाराष्ट्रातील सुमारे १२ ते १३ जिल्ह्यांमधून जाणार आहे. यामध्ये वर्धा, यवतमाळ, हिंगोली, नांदेड, परभणी, बीड, लातूर, धाराशिव (उस्मानाबाद), सोलापूर, सातारा, सांगली, कोल्हापूर आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांचा समावेश आहे. या महामार्गामुळे केवळ प्रवासच सोपा होणार नाही, तर या जिल्ह्यांच्या औद्योगिक आणि पर्यटन विकासालाही गती मिळणार आहे.
धार्मिक आणि पर्यटन स्थळांना जोडणारी जीवनवाहिनी
या महामार्गाचे नाव ‘शक्तिपीठ महामार्ग’ असण्यामागे एक खास कारण आहे. हा महामार्ग महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठांना (कोल्हापूरची महालक्ष्मी, तुळजापूरची भवानी आणि माहूरची रेणुकादेवी) जोडणार आहे. यासोबतच, तीन ज्योतिर्लिंगे आणि १८ प्रमुख तीर्थक्षेत्रेही या महामार्गामुळे एकमेकांना जोडली जाणार आहेत. यामुळे भाविकांचा प्रवास अत्यंत सुखकर आणि कमी वेळेत पूर्ण होईल.
केवळ धार्मिक स्थळेच नाही, तर हा महामार्ग पर्यटनालाही चालना देईल. विदर्भापासून मराठवाडा, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कोकणापर्यंतचा प्रवास अत्यंत सोपा होणार आहे. सध्या नागपूर ते गोवा प्रवासाला १८ ते २० तास लागतात, पण या महामार्गामुळे हा कालावधी थेट ८ ते १० तासांपर्यंत कमी होण्याची शक्यता आहे. विचार करा मित्रांनो, प्रवासात वाचणारा वेळ आणि ऊर्जा किती महत्त्वाची असते! हा प्रकल्प केवळ दळणवळणाचा एक मार्ग नसून, तो महाराष्ट्राच्या आर्थिक आणि सांस्कृतिक विकासाचा एक महत्वाचा ‘growth corridor’ ठरणार आहे.
शक्तिपीठ महामार्गाचे हे ‘latest update’ महाराष्ट्राच्या विकासाच्या प्रवासात एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. यामुळे राज्याच्या विविध भागांना जोडणी मिळेल, पर्यटन वाढेल आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळेल. या प्रकल्पाचे काम वेगाने पूर्ण होऊन लवकरच हा महामार्ग जनतेसाठी खुला होईल अशी अपेक्षा आहे.
